Manifest 'Kindgezinde politiek' SGP-jongeren

Onderstaand stuk vormt de inleiding op het manifest 'Kindgezinde politiek' en is geschreven door Dirk-Jan Nijsink, jeugdwerkadviseur van SGPJ en mij. De gebruikte literatuur is aan het eind te vinden.


Het gaat niet goed met het gezin of de familie. Conservatieve mensen, rechtse en linkse mensen, zijn bezorgd – natuurlijk om uiteenopende redenen – over de toekomst van het gezin. Van een stoffig, kneuterig onderwerp werd het gezin een hot item in de politiek. Veel landen in Europa formuleerden gezinsbeleid en in 2006 werd André Rouvoet de eerste minister voor Jeugd en Gezin in Nederland. Het gezin staat al decennia onder druk en dat vindt voor een groot deel oorzaak in de maatschappelijke veranderingen die zich in de jaren 1970 in Nederland voordeden. Zonder hierbij schuldigen aan te wijzen is het belangrijk te constateren dat vooral de aftocht van traditionele waarden hieraan ten grondslag liggen. Het is de verdienste van het christendom en eeuwen Westerse beschaving, die voortvloeit uit het christendom die afkavelen. Daar tegenover staat een nieuwe levenshouding die individualistisch en vooral hedonistisch is.1 Wij zijn er niet van overtuigd dat de christelijke waarden leiden tot een Utopia, dat het anders is heeft de geschiedenis ons wel geleerd. Desondanks durven we toch tegen de stroom in te roeien. In Nederland is het verdacht om een andere mening te hebben dan de meerderheid, onze opvattingen mogen dan ‘betuttelend’ of ‘conservatief’ zijn, wij zijn ervan overtuigd dat ‘een goed gezin het halve werk’ is.

Definities van het gezin
De geschiedenis van het gezin, of de familie, is al zo oud de mens zelf is. Overal waar mensen geleefd hebben en zich voortplantten ontstonden vormen van samenleven. Ook in de Bijbel is vanaf het vroegste begin menselijk leven georganiseerd rondom families en gezinnen. Er bestaat veel variatie in gezins- en familieleven, maar wat vooral opvalt, is de grote mate van onveranderlijkheid. Door de tijd heen treffen we eigenlijk slechts 2 soorten aan: de Großfamilie en de Kleinfamilie: het kerngezin2. De tweede bestaat alleen uit vader en moeder, de eerste is breder en beslaat ook grootouders, verwanten en eventueel personeel dat tot de familie wordt gerekend.

Van Dale geeft de meest eenvoudige definitie van een gezin: ouders en kinderen. Een wat uitgebreidere definitie luidt: ‘Gezin’ is de term voor alle samenwerkingsvormen die een herkenbare sociale eenheid op microniveau vormen, met al dan niet verwante personen die duurzame en affectieve banden hebben en elkaar onderling steun en verzorging verlenen. In de klassieke interpretatie betekent dit 2 biologische ouders, 1 mannelijk, 1 vrouwelijk en al dan niet een aantal kinderen en soms naaste familieleden. Dat er door de moderniteit en het explosieve aantal echtscheidingen een oerwoud is ontstaan aan verschillende vormen van samenleven, met of zonder kinderen, behoeft geen toelichting.

Of we nu over Großfamilie (vooral vroeger op het platteland) of Kleinfamilie (meer in desteden) spreken, het begrip gezin of familie heeft altijd, in positieve zin, de notie gehad van warmte, geborgenheid, de plek waar emoties opgevoed worden, waar het karakter gevormd wordt en waar het kind zichzelf als wezen ontplooid. De functie van het gezin is altijd geweest: Bescherming en zorg voor haar leden. Zijn er kinderen, dan komt opvoeding daarbij.

Ideologische overwegingen
Voordat de bespreking van (het verval van) gezins- en familieleven verder gaat, brengen we de christelijke grondslagen ervan naar voren. Al in Genesis 2 lezen we van een organische en juridische, onverbreekbare eenheid die in het Nieuwe Testament overeind blijft en zelfs een geestelijke duiding krijgt.3 Dit oude christelijke principe is bovendien in de westerse traditie overeind gebleven. Duidelijkheid voorop: wij gaan hier uit van de idee dat het traditionele model het beste is. Vanuit onze christelijke visie is het huwelijk voor man en vrouw, allerlei andere vormen wijzen wij af. Tegelijkertijd erkennen we de gebrokenheid die er op dit punt is. De waardering voor een gezin bestaand uit man en vrouw en eventueel kinderen mag er niet toe leiden dat andere vormen, waar mensen zelf voor kiezen, geen aandacht krijgen. Met andere woorden: politiek zijn we er voor alle gezinnen, maar moreel kiezen we voor het traditionele gezin.

Vanouds beschouwde het westerse recht het gezin, niet het individu, als de fundamentele bouwsteen van de sociale orde. Het gezin werd gezien als eenheid waarvan het hart bestond uit man, vrouw en kinderen. Bovendien belichaamde het westerse recht het idee van gescheiden sferen van activiteit van mannen en vrouwen. Het had het beeld van de vrouw als degene die zorg draagt voor huis en kinderen en van de man als kostwinner en beschermer van het gezin waarover hij heerschappij voerde. De implicaties van een dergelijke visie zijn veelvuldig.4 Ergens kwam de klad erin. Onder invloed van Verlichting en Romantiek5 (1650-1850) zijn de klassiek-christelijke noties van huwelijk tegenwoordig niet meer in zwang. Sinds de ideeën van voorgenoemde stromingen in de jaren zestig en zeventig van de vorige eeuw serieus in zwang raakten heeft het klassieke gezinsleven een terugval meegemaakt die zijn weerga niet kent.

Aanleidingen tot het manifest
In Nederland is, in navolging van landen als Duitsland en Frankrijk expliciet gezinsbeleid geformuleerd. Recent bracht André Rouvoet De kracht van het gezin, nota gezinsbeleid 2008 uit. In de nota ligt prachtig verwoord waar de grenzen van de overheid liggen. Veel is er in dit verband gezegd en geschreven over het antirevolutionaire beginsel van ‘soevereiniteit in eigen kring’. Een goed uitgangspunt, maar hier ligt gelijk onze grootste kritiek: als het gaat om de aanpak van problemen bewaakt Rouvoet dit uitstekend. Maar juist als het gaat om een goed gezin en opvoeding van kinderen maakt de overheid al te makkelijk inbreuk in het gezin om, door kinderopvang, een deel van de opvoeding als staat over te nemen. Juist hier moet gelden: eerst het gezin, dan de netwerken en in nood de overheid. Juist hier zou het gezin doel op zich moeten zijn, en de nadrukkelijke koppeling tussen arbeidsparticipatie en het gezin niet aanwezig moeten zijn. De overheid moet een moreel appel doen op haar burgers om tijd – het is niet goed voor het immateriële kapitaal van een samenleving als niemand tijd heeft – te maken voor opvoeding. Niet alleen als een soort Bildung-ideaal, maar als werkelijkheid.

In dit manifest doen we een christelijke handreiking voor ‘kind-gezin-de’ politiek. Daarom zien wij het gezin niet in de eerste plaats als economische eenheid, maar vragen we aandacht voor het gezin als politiek doel op zich. Niet om als overheid de wet voor te schrijven of intensief te bemoeien met levens van burgers, maar om ruimte te geven aan burgers om tijd te nemen voor het opvoeden van kinderen. Kindgezinde politiek wil van Nederland geen ‘kinderrepubliek’ maken, maar kinderen verdienen – dat blijkt ook uit de Kinderrechten – geborgenheid, liefde en ontplooiingsmogelijkheden. Wij geloven in een positieve boodschap. Het gezin is van onschatbare waarde.

Voetnoten
1 Zie voor een heldere uiteenzetting: Henk Hofman, Verlicht of verblind? Een apologie. Over het contrast tussen het traditionele christendom en het verlichtingsdenken (Soesterberg: Aspekt 2008).
2 Andreas Kinneging, Geografie van Goed en Kwaad, filosofische essays (Utrecht: Spectrum 2005) 181-192.
3 Zie Efeze 5:22-33, maar ook Politeia van Aristoteles (Kinneging) en uitleg van Efeze 5: 25: ‘Gij mannen, hebt uw eigen vrouwen lief, gelijk ook Christus de gemeente liefgehad heeft en Zichzelven voor haar heeft overgegeven’ Statenvertaling) door D.M. Lloyd Jones: Life in the Spirit: In marriage,home and work (Grand Rapids: Baker 1976).
4 Kinneging, Geografie van goed en kwaad, 193.
5 Zie voor uitgebreide beschrijving van de invloed van Romantiek en Verlichting op het denken over het gezin en de sociale en maatschappelijke gevolgen hiervan: Kinneging, Geografie van goed en kwaad, hoofdstuk 13 in zijn geheel